![]() |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
| Al nos dialét Le poesie in dialetto Valtellinese |
|
|
Strumenti Discussione | Modalità Visualizzazione |
|
|
#1 |
|
Utente
Data Registrazione: 27-02-05
Messaggi: 288
|
Memoria storica abgriga 40
Dicembre 1 Commento Il mese di dicembre, ultimo dell’anno, in questa visuale sull’Aprica degli anni 40, testimonianza personale diretta, ho dedicato due poesie; questa e la seconda la proporrò l’altra metà del mese. In dicembre, nella nostra storia contadina c’erano due motivi di radicale importanza: il Natale, che c’è ancora oggi e quello della mazza del maiale. Due cose agli antipodi, ma non troppo. Il Natale forniva alimento allo spirito, il maiale era preziosissimo, in quel contesto in quanto, i suoi prodotti costituivano il componente principale per l’alimentazione della gente. Era il companatico, in carne e grassi a quanto producevano dalla campagna, quindi, anche la famiglia più povera non poteva fare a meno di allevare e ammazzare il maiale. Quindi diamo il merito che gli spetta in quella società, anche se oggi non ha più alcun senso. Dedichiamo quindi la prima parte con – dicembar (1) – e la seconda dopo la metà del mese con - dezèmbar – (2) Dicèmbar (1) Se la segónda metà dal més, cun al denedàl, as-ué tirac´ tè an da ina atmosfera spiritual, la prima l’e ´npruntada, par al uif an da li ca`: i cópa al purscèl ca l’e al macelar di “pór diau”, par la so funzüu da cumpanadagh, a quèl che la tera la daua an da l’anàda. Dal pór purscèl gh’e sól li primi impresüu da dumentagà: i uers ch’al fa a tiral fo dal très, li smagi da sangh sü la bianca nef, quando i la pela an da la panera e udel, tacat sü, s-uentràt. A’ se an tanc´ prónc´ a idà, a guernà l’e l’òm, ca l’e miga macelàr, ma quèl mister al la fa ogni ann; al cópa, al separa, al fa fo li parc´ e al la prepara, par uès, al dì dop, lauràt. A’ li fómni li gh’à al so da fà. Granc´ tau, culderac´ , mastei e pai da preparà; li cómpra li spezi a la butiga, la sàl dal tabachì, an grana, par uès, an dal pèstasal da lègn, fina, fina pestada. Dal purscèl tüt al ué ütilizzat: da la crapa a la cua, buni an dal maseràt; al sangh, ch’i fà fritüra l’istès dì e cun quèl ca rèsta i àa sü sauridi lüganaghi, ca l’e li primi, cun pulènta u patati tóndi, a uès cunsümadi. An paes nigü ae macelare, ma tüc´i sa’ cuma i àa sü al purscèl. I comencia cun al tirà fo i toch bù: prusciüc´, cópa, pansèta, ch’i mèt da banda, ´ntrech da salà; par quaranta dì i-à laga an da li spez., ´nsacac´ e ligac´ sü, ià mèt sü i pai a secà. I òs, spulpac´ , ià taca sü; i ué bù, cun li patati, d’anveran e da mèt an da la minestra da dumega. Da la caran i nà fa trèi parc´ : i salam, par li grandi ucasüu e preziós da regalà. Par solit i düra fin a denedal; li lüganaghi, buni frèschi, ma mióri stagiunadi, i cudighì ca l’e i prim, cun li lüganaghi da sangh, a uès cunsumadi. Sóta la códaga i tira fo al lard, ch’i fa bói al dì a dré. Mès an da la scèegia da lègn , as gh’à scià par tüt l’an cunscià e rustei. Dal lard i tira fo a’ la scióngia, ca l’e miga da mangià, ma par i sciauac´ untà. Al mei da uardà l’e quando i sa mèt a ´nsacà. La caran, an uif culór, an gradazüu tridada e da gaiardi mà, an da li spezi bé amalgamada; i la mèt an da la machina d’anfilà an di büdei e fa saltà fo grós salam e lüganaghi, che sperti mà i liga sü cun i fisei. Man-mà ch’infila al tüt sü i pai, ch’i cünta cun an certu urgói, i-à taca sü, cun sóta la brasa par an quach dì, pu i finis an da l’ambólt cunsumat al tüt, a segónd dal bisogn, dì par dì. Quèla sera la finis an grand fèsta. L`ünica an tüt l’an ch’al sa sfama a’ al “pór diau”. Parènc´ e amis i sa rama scià an grandi tauladi; sól an piat disparat e an pirù, ma sül tau al gira a uluntà: bièli da lüganaghi, os custini e cudighì, ´na grand pulènta taiada cun al rèf e par tüc´al gira al ciapèl dal u-ì. E i uèc´ca dis ai tzetasc: - tiré gió matei´ fin ca ae destacadi gió- ©Luisa Moraschinelli (2006) (in dialetto d’Aprica(SO) (da “uita d’abriga cüntada an dal so dialet”) |
|
|
|
|
|
Discussioni Simili
|
||||
| Discussione | Autore Discussione | Forum | Risposte | Ultimo Messaggio |
| Memoria Storica Abriga - Li Muntagni E La So Get - | Luisa | Al nos dialét | 0 | 22-12-06 08:15 |
| Memoria Storica Abriga 40 Dicèmbar 2 | Luisa | Al nos dialét | 0 | 16-12-06 17:15 |
| Memoria Storica Abriga 40 Nuèmbar | Luisa | Al nos dialét | 0 | 01-11-06 07:20 |
| Memoria Storica Abriga 40 Utóar | Luisa | Al nos dialét | 0 | 01-10-06 07:43 |
| Memoria Storica Abriga 40 | Luisa | Al nos dialét | 0 | 10-01-06 11:17 |