al nos dialèt-ina segonda uita - Zagabri

[Luisa]

Memoria storica
Ina seconda uita (a proposit di “zagabri d’abriga”

An da sti prosimi setimani an sentirà amó parlà di nos “Zagabri” ebrei rifügiac’ da nó an abriga an da l’ültima guèra.
Testimunianza dirèta da ina tzetascia d’ilóra che ültimamènt, uignida a cuntatu cun al prf. Alan Poletti, da discèndensa uilasca, ma nasüt e resident an Nuova Zelanda, l’istes che impegnat a scrif an libar, e che l’an pasàt l’e uignit da nó a cumpletà li infurmazüu, al la pórta a riuedé sti paes an ghe cha l’ha uisüt quèla esperienza, che segond le la g’a permès da uif ina segónda uita.
La persona an questüu, che an cö, dopu sesantases agn l’è ina fómmna d’ina certa età, la sa ciama Vera Neuefeld. (da miga cunfónd cun in ötra Vera, quèla che l’Attilio Bozzi l’ha purtat a spali sü par la Brata uers al cunfì, sèmpar par fügi a la persecuzüu di tedesch).
Vera Neuefeld, an da sti prosimi setimani, la turnarà a rifà la stèsa strada facia ilóra. Sinter che an quèl luntà 1943, ‘nsèma a i sö genitor e a la so suèla, l’a fac’ sü a partì da S. Roch, a Rasica, frazüu da Tirà, e l’ha pasat al cunfi Svizzer an da li bandi söra al pas dal Gal.
An dal stu prugrammat gir, la uegnarà a’ an Abriga (al prf. Poletti che già al m’aua cuntatat l’an pasat, l’a dumandat a mi da fa da guida) la riuedarà, a se trasfurmada rispèt a quii tep, l’abriga da quèla so luntana esperiènsa.
An ga se ricunuscent al prf . Alan Poletti che cun al libar ca l’e dre a scrif, la fac’ tanti ricerchi e al ga testimunianzi cun nom e dati storich sigür.
Persunalmènt so cunteta a' par du mutif:
prim, parché cun tat mal ca s’e dic’ sü la persecuzüu di ebrei, nigü i-à mès an risaltu che an d’an piscian paes da montagna ca l’e l’Abriga e d’ina periferica pruincia ca l’e quèla da Sondri, an quèl periudu, i-à uspitat quèla get, i-l’à tratada bé (a se i Zagabri i-à miga pesat sü la pupulazüu) e a la fi, chi an d’ina manera, chi an d’an ótra, i-à idac’ a fügì par truä rifügiu an Svizzera.
Segond, parché quandu n’ho parlat mi, sia sül me libera “Ricordi di guerra” , che a Dubrovnich an d’an cungrès, al pareva ca ma füs ‘nsumiada.
A’ da stu nos situ, an ga da an – benvenuto – a quèsta nosa ex ospite, Vera Neuefeld – sperando che al ritornu an dal so paes, la porti an bu ricordo da l’Abriga.
Luisa Moraschinelli