al nos dialèt - e dai cun sti scudi!

[Luisa]

al nos dialèt
E dai cun sti s-cudi!

A proposit da scudi, nó ch’an uif a caual da la fruntiera (Italia-Svizzera), da ex emigranc’, prima e da pensiunac’ an cö, la questüu ca scota, am la uet sóta an ótar aspet da quèl ch’i trata an da stu tep.
Da get da la strada, cuma as üsa di’, u mei, da quii ch’i ha ‘mparat a fa cünc’ cun al palutoliér, miga par cuntestà al Ministru da ca’ nosa, ma an sa dumanda se tüc’ i franc (FS) ca ae ugnit e ca ué fo da la Svizzera, i sia miga abòt par bilancià i euri (€) ca i ha purtat an tè.
Uà be che an dal prim casu as parla da mila sü mila, quandu an dal segón, da miliù, ma forsi che mila sü mila al fal miga amò miliu’?
Nó da la prima emigrazüu, an s’é da quii che dopo la guèra m’à tiràt fo li nosi famigli, an Italia, da la miseria e a’ idac’ a giüstà u fa’ sü la ca’; nö stès, sistemat la famiglia, mà cumprat al nos apartamènt e quèl ch’al ucor an uista d’an dumà e tüt cun i franch svizzer ca ma guadagnàt.
Ai nos di’, sènsa tirà an scena i discüs fruntalier, l’e amó da franch svizzer ch’an uif, sia ch’am staghi da scià che da là da la fruntiera, cun la pensüu ca riua puntual a la fi dal mes.
Quati eli li pensüu e li invalidità ca pasa al cunfi’ a la fi dal mes, da la Svizzera a l’Italia?
Sensa cüntà quii ca laóra e che, a la fi dal mes, i scöt la so paga stando, da cà an Svizzera cun la famiglia.
A nos parer, forsi a tirà li somi, a’ a öc’ e crós, cuma an dis nó, i cünc’ i tórna e, ringraziandu al Signor par stu be’ che al sarà a’ detàt da interès, ma nó m’à mangiàt e an mangia da stu pà e am spera che il m’al laghi gót an pas.
E par quat al riguarda al purtà a l’esteru i solc’, parché miga ‘nda a la base. I sarà miga tüc’ rubac’? E quii ca cercàt da mèt al sigür, e a sal-uà i risparmi d’ina uita?
Se pu as pensa che li banchi svizzeri ià mèt miga sóta sal i €, ma ià fa girà e, sèmpar da personi da la strada, an pensa che a’ sa i s-öida li banchi, i 50 mila fruntalièr al sarà miga Bignasca a mandai a cà, ma i arà da stasan par fórsa si öl miga ‘ndà a Luganu u comunque an Svizzera ,a uardà an sü.
Ch’an fà parlà a stà manera l’e a’ l’esperiensa dal 1976, a se al mutiu l’era in ótar, ma m’à üdut trauacà li diti üna dre a l’ótra e a fadiga m’à truàt ina sistemazüu d’emergenza.
Luisa Moraschinelli /Lugano nov.2009