[Luisa]

Memoria storica abriga 40

25 aprile da regurdà e testimunià

Tignit cünt ch’an s’e an póch a pudé dì:
“nó an quèl uinticinq da bril (1945) an ga sera”,
an pó a’ testimunià quel che la storia scricia,
sigüramènt l’ha miga registràt.

Póch i sa che quandu tüta Italia,
la suanau li campani a festa par la fi da la guera,
nó d’abriga (St. Maria) an quèl precis mumènt,
ma miga pudüt sunali, ma ubbligac´a rimandà,
par an pericul ch’an g’aua a li spali.

Chi ch’al dis? E parché?
La testimone dirèta ne miga ´ndà luntà a cercala, só mi.
E par an mutiu semplic´;
tignit cünta che la me famiglia
la faua al mónch (sacrista) an que tep,
e li campani, an ogni modu, an s’era nó, da cà, a sunali.

Difati, mi da turnu, (par casu) an quèl mument,
riuat la ós an da la contrada, s’eri già an gesa,
dirèta al campanil, par dà quèl sègn da vitoria,
quandu trafelàt, an mè fradèl, al ma blucada cun al dim:
“No, sonali miga, par nó, la guera, l’e gnamò finida”.

Difati la nosa gioia par quèl grand auenimènt, quèla sera,
l’e stacia trasfurmada an teror, quandu saüt,
che ina culona da tudesch armac´ , da la ualcamonica,
i dumandaua ai partigià, al pas, par transità
d’abriga, al cunfì, da Tirà.

Fidàs? Miga fidàs? Quèst al problema di nos partigià.
Ma,, an paes, gh’era póch da stà alegar.
Armac´, cun permes, u sènsa, lór, i sares pasac´.
Ótar che sunà campani a fèsta! Par póch i sunaua da mort!

Cuma l’e finida, forsi l’e storia scricia,
ma a mi al l’ha cüntada, agn dopu, ün di prutagunisti, al “Caramba”.
L’era stac´decis d’ancuntras, delegazüu tudesca e partigiana,
A l’apuntamènt, a camisciù, Caramba, cun i só,
al speciaua, an pé sül parapet, cun al capèl d’alpinu sü la crapa.

A lóra stabilida le riuàt al general tudesch, cun i só.
Al pretendeva an graduat da part partigiana, par tratà.
Caramba, cun al slanciu da quèl munènt,
la tirat gió al capèl d’alpinu
e sóta al gaua, al legitum ducümènt.

L’órdan superior l’era negativ.
I tudesch, delüs, ià büt da fa –dietro front -,
e cercà d’ótra via, par lór e i só om, da sal-uàs.
Luisa Moraschinelli